Nowy Zarząd Unii Literackiej. Joanna Gierak-Onoszko prezeską
Opublikowano: 18.10.2025 przez
18 października 2025 roku odbyło się Walne Zgromadzenie Unii Literackiej, podczas którego w głosowaniu wybrano władze stowarzyszenia na kadencję 2025-2028.
Funkcję prezeski objęła Joanna Gierak-Onoszko, a wraz z nią w skład zarządu weszli: Anna Brzezińska, Max Cegielski, Olga Gitkiewicz, Joanna Kuciel-Frydryszak, Barbara Sadurska, dr Piotr Siemion.
Nowa prezeska Joanna Gierak-Onoszko zapowiada prace nad Polskim Funduszem Literatury, Jacek Dehnel przypomina zasługi Unii Literackiej
Joanna Gierak-Onoszko zastąpiła ustępującego prezesa i współzałożyciela Unii Literackiej Jacka Dehnela. – Naszym flagowym zadaniem będzie praca nad powołaniem Polskiego Funduszu Literatury, instytucji parasolowej, która będzie wspierała nas jako twórców – nowa prezeska zapowiedziała kontynuowanie działań poprzedników, ale ma nadzieję, że niektóre sprawy uda się przyspieszyć. – Unia Literacka stała się bardzo widoczna. Być może wprosiliśmy się na to przyjęcie, którym jest dyskusja o rynku książki, ale teraz chcemy nie tylko na nim być, ale też tańczyć. Prosić do tańca i nadawać ton – mówiła.
Jacek Dehnel przypomniał, że w 2017 roku na pierwsze zebranie Unii Literackiej przyszło 15 osób. – Dziś mamy blisko 300 osób członkowskich, a nasza narracja o problemach rynku książki jest bardzo widzialna i, co ważne, przekłada się na realne działania i realną legislację – podkreślał.
Najważniejsze działania na rzecz uporządkowania rynku książki, które wynikają z postulatów Unii Literackiej
Po ośmiu latach, które minęły od zarejestrowania Stowarzyszenia Unia Literacka, wiele z jej postulatów znajduje odzwierciedlenie w działaniach. Oto najważniejsze z nich:
Udało się doprowadzić do zmian w sposobie rozliczania PLR (Public Lending Right) – zwiększyła się liczba bibliotek, które raportują liczbę wypożyczeń i kwota, która trafi do twórców i wydawców – w planowanej nowelizacji ustawy o prawie autorskim ma być podwojona.
Przy Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego działa Zespół ds. Pola Literackiego, który analizuje, jak systemowo rozwiązać kryzys na rynku książki. Jacek Dehnel reprezentuje tam wszystkich, nie tylko zrzeszonych w UL, pisarzy i pisarki, więc mimo zakończenia kadencji w zarządzie Unii Literackiej, pozostanie w Zespole.
W pracach nad Narodowym Programem Rozwojem Czytelnictwa 3.0. brane są pod uwagę postulaty Unii Literackiej.
Zakończono konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe dotyczące ustawy o socjalnym zabezpieczeniu osób wykonujących zawód artystyczny. Celem ustawy jest wprowadzenie dopłat do składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne dla artystów, którzy zarabiają najmniej.
23 lipca 2025 rozpoczęły się konsultacje publiczne w sprawie nowelizacji rozporządzenia w sprawie opłat reprograficznych. Opłata reprograficzna, czyli od tzw. czystych nośników oznacza, że twórcy otrzymują „rekompensatę” za to, że ich dzieła są legalnie powielane do celów prywatnych. Wymaga tego prawo Unii Europejskiej. Polskie prawo uznało ten mechanizm już w 1994 roku, gdy wprowadzano prawo autorskie, tyle że lista nośników ostatnio była aktualizowana w 2008 roku. Wciąż są na niej kasety VHS, a nie ma smartfonów.
W znowelizowanym prawie autorskim znalazł się zapis gwarantujący autorom i autorkom tantiemy za wykorzystanie ich dzieł w internecie (np. na platformach z audiobookami). Potrzebne są przepisy uzupełniające, które wprowadzą to prawo w życie.
Unia Literacka działa na rzecz osób w niej zrzeszonych
Unia Literacka zrzesza blisko 300 osób. Wiele z nich podkreśla, że dzięki członkostwu w stowarzyszeniu zyskuje wsparcie i wiedzę niezbędną do negocjowania umów z wydawcami. To zasługa osób z komisji prawnej, m.in. Barbary Sadurskiej, Piotra Siemiona i Mirosława Wlekłego.
Poza tym codzienna wymiana informacji pozwala uniknąć wielu pułapek w funkcjonowaniu na rynku książki. Osoby zrzeszone w Unii mogą też ubiegać się o pobyt na rezydencji lub – w razie kryzysu finansowego – zapomogę.
Działa Impresariat Literacki, który ułatwia osobom organizującym spotkania autorskie kontakt z nami i osobami ze Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. W specjalnej zakładce można sprawdzić nie tylko ich biogramy, ale również oczekiwania finansowe.
Z zarządem Unii Literackiej żegnają się zasłużeni działacze
Podczas Walnego Zgromadzenia Unii Literackiej 18 października 2025 roku członkowie i członkinie stowarzyszenia podziękowali osobom, które w ostatnich latach tworzyły zarząd i pracowały społecznie na rzecz Unii. Poza prezesem Jackiem Dehnelem, misję w zarządzie zakończyli też Małgorzata Gutowska-Adamczyk (skarbniczka), Grzegorz Piątek (sekretarz) oraz Zygmunt Miłoszewski.
Na kolejną kadencję pozostali Max Cegielski i obecna prezeska Joanna Gierak-Onoszko – obydwoje działali w zarządzie od maja 2024.
Powołano nowe osoby do komisji statutowych: rewizyjnej (Małgorzata Gutowska-Adamczyk, Małgorzata Halber, Małgorzata Saramonowicz), członkowskiej (Agnieszka Drotkiewicz, Marta Grzywacz, Grzegorz Piątek) i sądu koleżeńskiego (Jacek Hołub, Ewa Karwan-Jastrzębska, Urszula Zajączkowska).