Rusza kampania stowarzyszenia Unia Literacka „10 procent”
Opublikowano: 06.07.2026 przez
Unia Literacka rusza z kampanią „10 procent” wzorowaną na pomyśle francuskich autorów książek dla dzieci działających w stowarzyszeniu La Charte. Postulujemy uchwalenie ustawowej minimalnej stawki dla pisarzy. To nie jest radykalne ani bezpodstawne rozwiązanie.
W Polsce minimalne wynagrodzenie mają zagwarantowane zarówno pracownicy etatowi, jak i pracujący w oparciu o umowę-zlecenie. Tymczasem, kiedy nasi czytelnicy dowiadują się, że autor w Polsce na jednej sprzedanej książce, zarabia 2 zł 87 gr, zwykle reagują ogromnym niedowierzaniem.
Tyle, według raportu „Jeszcze książka nie zginęła” opracowanego w 2025 r. przez Polską Sieć Ekonomii na zlecenie Instytutu Książki, trafia do autora od jednej sprzedanej książki.
„Jak możecie na to pozwalać?” – pytają więc nas czytelniczki i czytelnicy. Sytuacja pisarek i pisarzy, jak i większości twórców, jest gorzej niż zła, dlatego jako stowarzyszenie zawodowe od długiego czasu walczymy o poprawę losu autorów. Nasze zarobki zazwyczaj zależą od liczby sprzedanych książek, jednak ogromne znaczenie ma adekwatny podział przychodów, które trafiają do wydawnictw.
Dlaczego postulujemy uchwalenie ustawowej minimalnej stawki dla pisarzy
Z naszych ustaleń wynika, że niewielu autorów otrzymuje honorarium na poziomie 10 proc. ceny okładkowej sprzedanej książki. Ta stawka pozostaje zupełnie poza zasięgiem przede wszystkim debiutantów. Oznacza to, że często nie trafia do nas nawet 5 zł od książki kupionej przez czytelnika za 50 zł.
Uważamy, że najwyższy czas na zmiany. W ostatnim czasie ustawodawca coraz częściej obejmuje ochroną najsłabsze kategorie pracownicze, rozumiejąc, że same obronić się nie mogą.
My, autorki i autorzy, wciąż pozostajemy poza taką ochroną. Chcemy wyraźnie podkreślić: nie zabiegamy o publiczne pieniądze, a o pomoc państwa w ochronie przed rynkowym walcem, na który jesteśmy od lat wystawieni jako najbardziej wrażliwe ogniwo rynku wydawniczego.
Nie żądamy wiele – nasze minimum, czyli 10 proc. od ceny okładkowej, to stawka obowiązująca w wielu krajach europejskich. Polscy wydawcy znają ją doskonale, bo co najmniej takiej wysokości honoraria oferują naszym kolegom z Niemiec czy Hiszpanii, kiedy wydają tłumaczenia ich książek. Pora, aby te same standardy obowiązywały i u nas, przy czym doświadczenie uczy nas, że prośby i apele pozostają nieskuteczne, dlatego jesteśmy przekonani, że bez prawnych rozwiązań nasza sytuacja się nie zmieni.
Ostatnie działania Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pozwalają nam żywić nadzieję, że czas porzucenia twórców przez państwo polskie się kończy i że odpowiedzią na dramatyczną sytuację wielu z nas będą zdecydowane działania.
Zapewnienie nam w ustawie o ochronie rynku książki 10 proc. jako minimum od ceny okładkowej książki może na zawsze zmienić sytuację twórców w Polsce i wesprzeć polską kulturę. Potrzebujemy takiej tarczy.
W kampanii „10 procent” bierze udział 20 pisarek i pisarzy zrzeszonych w Unii Literackiej
Kampanię z udziałem 20 pisarek i pisarzy zrzeszonych w Unii Literackiej pod hasłem „10 procent” dedykujemy przede wszystkim naszym czytelniczkom i czytelnikom z prośbą o wsparcie i wyrozumiałość. Kierujemy ją także do wszelkich krytyków naszych postulatów oraz do tych, którzy chcieliby zrozumieć, o jak niedużą stawkę tak naprawdę walczymy.
Oparliśmy ją na pomyśle francuskiego La Charte des Auteurs et Illustrateurs Jeunesse (Stowarzyszenie Autorów i Ilustratorów Książek dla Dzieci). W 2016 r. w twórczy i ekspresyjny sposób zwrócili oni uwagę francuskiej opinii publicznej na swoje niskie zarobki, zestawiając produkty i akcesoria podstawowej potrzeby z wpływami ze sprzedaży książek. Fotografie według koncepcji Laury Stevens ułożyły się w fascynującą opowieść o sytuacji twórców. Zachwyceni tym pomysłem, postanowiliśmy, z inspiracji i na podstawie umowy z La Charte, przygotować własną kampanię, która wyjaśniałaby naszym czytelniczkom i czytelnikom, o jakich kwotach mówimy postulując stawkę minimalną.
Nasi francuscy koledzy i koleżanki mieli o tyle łatwiej, że mogli się odwołać do danych o zarobkach pisarzy, rejestrowanych przez tamtejsze Ministerstwo Kultury. W Polsce takich danych nikt nie ma, pojawiają się okazjonalnie, przy okazji raportów. Brakuje jednak pełnego obrazu. Co więcej, wydawcy oczekują od autorów nieujawniania stawek, zapisując w umowach klauzule poufności, co utrudnia publiczną dyskusję o tym, ile naprawdę zarabiamy.
Pisarze i ilustratorzy zrzeszeni w La Charte podczas kampanii „W skórze autora literatury dziecięcej” domagali się podniesienia tantiem, które w 2016 r. w tym sektorze wynosiły 6 proc. ceny okładkowej, podczas gdy średnia dla pisarzy we Francji wynosiła 10 proc. ceny okładkowej.
Przy okazji postulujemy też naliczanie nam tantiem od ceny na okładce, a nie, jak dotychczas w wielu przypadkach, od ceny sprzedaży książek, co utrudnia klarowne i przewidywalne rozliczenia.
W kampanii pokazujemy stosunek p stawki 10 proc. ceny okładkowej do cen artykułów i usług
W naszej kampanii, która odbywa się głównie na kanałach społecznościowych Unii Literackiej, pokazujemy więc stosunek postulowanej przez nas stawki 10 proc. do cen artykułów i usług. Wybierając rekwizyty, nie sililiśmy się na ekstrawagancję. Podobnie, jak nasi francuscy koledzy, pokazujemy się w otoczeniu przedmiotów codziennego użytku, a także artefaktów, które umilają nam życie, czasem tylko sięgając po rekwizyty, które mogłyby się wydać prowokacyjne, gdyby nie to, że poeci naprawdę też czasami bywają rolnikami (jak Stanisław Jaglarz).
W kampanii biorą udział zarówno pisarze będący na początku literackiej drogi, jak i doświadczeni twórcy, których pozycja pozwala negocjować dobre warunki.
– Nasze powieści są fikcją literacką, ale nie chcemy, żeby nasze zarobki też nią były – mówią Beata i Eugeniusz Dębscy, jedni z uczestników kampanii. Bez względu na miejsce w życiu i na pisarskiej drodze podzielamy to przekonanie.
Fotografie: Łukasz Giza
Opracowanie graficzne: Tomasz Minkiewicz
Konsultacje, a także pośrednictwo z La Charte: Paweł Pawlak
Koordynacja akcji: Joanna Kuciel-Frydryszak