Unia Literacka przypomina swoje postulaty
Opublikowano: 23.03.2026 przez
Dyskusja o rynku książki toczy się w coraz wyższej temperaturze. To okazja, by przypomnieć, że – jako Unia Literacka – działamy, bo polska literatura potrzebuje ochrony. Oto postulaty zrzeszonych w naszym stowarzyszeniu pisarzy i pisarek.
Sprawiedliwe zasady rynkowe, wymagające równowagi i uczciwych relacji między autorami, wydawcami i dystrybutorami.
Postulujemy przejrzyste i uczciwe rozwiązania przeciwdziałające nadużyciom, dumpingowi cenowemu, wyrównujące szanse między większymi i mniejszymi podmiotami rynku książki. Dążymy m.in. do regulacji chroniących czytelników przed manipulacjami (np. dotyczącymi statusu bestsellerów) oraz eliminujących prekarną sytuację autorów.
Rzetelne raportowanie sprzedaży i nakładów poszczególnych tytułów do niezależnej instytucji.
Domagamy się jasnego ustalenia standardów raportowania, które będą regularne, terminowe i szczegółowe, uwzględniające zarówno egzemplarze papierowe książek, jak i e-booki oraz audiobooki dystrybuowane również w usługach abonamentowych.
Ochrona przed piractwem i nadużyciami ze strony AI.
Twórczość literacka jest dziś zagrożona nie tylko przez nielegalne kopiowanie i udostępnianie książek, ale także przez wykorzystywanie tekstów do trenowania modeli AI bez zgody autorów, a co za tym idzie bez należnej im zapłaty. Konieczne jest skuteczne egzekwowanie prawa wobec piractwa, wprowadzenie jasnych regulacji dotyczących wykorzystania utworów przez sztuczną inteligencję oraz opracowanie systemu wynagradzania autorów za użycie ich twórczości w procesach technologicznych.
Honoraria dla autorów wynoszące co najmniej 10 proc. od ceny okładkowej książki.
Twórczość literacka jest pracą zasługującą na godziwe i adekwatne wynagrodzenie, którego absolutnym minimum jest 10 proc. liczone od ceny okładkowej. Dziś wielu autorów otrzymuje tantiemy nieprzystające do wkładu pracy i wartości, jaką ich twórczość wnosi do literatury. Nie ma na to naszej zgody.
Wsparcie instytucjonalne dla literatury jest istotne nie tylko jako czynnik wspierający uzdrowienie rynku książki, ale również jako ochrona literatury jako fundamentu kultury, edukacji i tożsamości społecznej. Lobbujemy za objęciem twórców ubezpieczeniami społecznymi, powołaniem Polskiego Funduszu Literatury wspierającego inwestycje w programy stypendialne, rezydencyjne i zapomogowe oraz za polityką państwa realnie wspierającą czytelnictwo i twórców literatury.