Unia Literacka wraz z innymi organizacjami zrzeszającymi twórców literatury opracowała dokument o kluczowych problemach rynku książki
Opublikowano: 31.03.2026 przez
Trwają prace nad Ustawą o ochronie rynku książki. Przekazaliśmy sejmowej Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu dokument zawierający diagnozę kluczowych problemów systemowych i rekomendacje, które – w naszej ocenie – powinny zostać uwzględnione w planowanej Ustawie oraz towarzyszących jej regulacjach.
Dokument opracowaliśmy wspólnie z innymi organizacjami zrzeszających twórczynie i twórców literatury oraz ilustracji: Stowarzyszeniem Pisarzy Polskich, Stowarzyszeniem Tłumaczy Literatury, Związkiem Literatów Polskich oraz Stowarzyszeniem Polskich Ilustratorek i Ilustratorów.
Najistotniejsze problemy rynku książki, które wskazujemy w dokumencie
Słaba pozycja twórców wobec rynku
Autorzy, tłumacze i ilustratorzy funkcjonują bez realnej ochrony, w
warunkach silnej asymetrii wobec wydawców i dystrybutorów. Otrzymują bardzo niskie wynagrodzenia, często niepozwalające na utrzymanie, a większość z nich nie osiąga dochodów na poziomie płacy minimalnej. Polscy autorzy bywają wynagradzani gorzej od zagranicznych.
Brak przejrzystości sprzedaży i nakładów
Twórcy nie mają dostępu do rzetelnych danych o sprzedaży swoich książek. System raportowania praktycznie nie istnieje, co uniemożliwia kontrolę wynagrodzeń i sprzyja nadużyciom. Rynek jest nieprzejrzysty, a czytelnicy mogą być poddawani manipulacjom.
Piractwo i nieuregulowane wykorzystanie przez AI
Utwory są masowo wykorzystywane bez zgody autorów – zarówno w obiegu pirackim, jak i przy trenowaniu modeli AI. Obowiązujące przepisy są przestarzałe i nieskuteczne.
Niewystarczające wsparcie instytucjonalne
Brakuje systemowych rozwiązań wspierających twórców. Dostępne mechanizmy finansowania są ograniczone, niespójne i często nie uwzględniają realnej sytuacji ekonomicznej autorów. Istnieje jednak sprawdzone rozwiązanie, jakim byłby Polski Fundusz Literatury, czyli tzw. PISF dla literatury.
Słabnąca infrastruktura czytelnicza
Kurczy się sieć księgarń, system dystrybucji jest niewydolny, a poziom wsparcia dla bibliotek i czytelnictwa jest nierówny i niewystarczający.
Nieaktualny system opłat od czystych nośników
Obowiązujące regulacje nie nadążają za technologią – nie obejmują
nowoczesnych urządzeń, przez co twórcy nie otrzymują należnych
rekompensat za korzystanie z ich utworów.
Dokument trafił do Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu
Dokument przekazaliśmy na ręce przewodniczącego Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu, Piotra Adamowicza. Zwróciliśmy się z prośbą o przekazanie diagnozy wszystkim członkom i członkiniom Komisji oraz szerokiemu gronu osób zainteresowanych rynkiem książki w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytucie Książki oraz Narodowym Centrum Kultury.
Sygnatariuszami dokumentu zostali:
Joanna Gierak-Onoszko, Prezeska Zarządu Unii Literackiej
Anna Nasiłowska, Prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Rafał Lisowski, Prezes Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury
Marek Wawrzkiewicz, Prezes Związku Literatów Polskich
Grzegorz Trochimczuk, Prezes Związku Literatów Polskich, Oddział w Warszawie
Zofia Dzierżawska-Bojanowska, Prezeska Stowarzyszenia Polskich Ilustratorek i Ilustratorów